به گداها کمک کنیم یا نه؟

یکی از معضلات اجتماعی جامعه ما به خصوص در سالهای اخیر وجود بیشمار گداهای خیابانی و دوره گرد است که تقریبا در همه شهرها و خیابان ها می توان آنها را پیدا کرد و یا بهتر بگویم آنها شما را در همه خیابان‌ها و شهرها پیدا می‌کنند.
"داداش 200 تومن داری بدی، کرایه تاکسی کم آوردم."
"به خدا از دیروزه هیچ چی نخوردم، یه پولی بده شکممو سیر کنم."
"خدا خیرت بده، اجرت با امام حسین، یه کمکی به من بکن."
"امیدوارم در تمام مراحل زندگی و درسی موفق باشی، یه کمکی به ما بکن."
من سالها بود که به این گداها نه توجه می کردم و نه هیچ کمکی، اما امروز وقتی می خواستم وارد خانه شوم زنی را دیدم که دارد زنگ همه خانه‌ها را می‌زند و درخواست کمک می کند. وقتی من را دید سریع ژست مظلومانه‌ای گرفت و گفت "فقیرم، جوون یک کمکی به من بکن". من هم طبق معمول با یک سر تکان دادن به علامت منفی از کنار او گذشتم و وارد خانه شدم و در را بستم. اما چیزی که از همین برخورد کوتاه با این زن توجه من را به خودش جلب کرد، اعتماد به نفس کامل او و اینکه بدون هیچ ترس و خجالتی از اینکه حقیر و پست شمرده شود، از هر کسی که می‌تواند درخواست گدایی می کند. همین مسأله باعث شد تا کمی در مورد گدایان و اینکه آیا باید ما به آنها کمک کنیم یا نه فکر کنم.
به نظر من برای تصمیم گیری درست در این زمینه اول از همه باید گداها را تفکیک کنیم و سعی کنیم بفهمیم چرا آنها درخواست کمک می‌کنند.
به طور کلی این افراد را در دو دسته تقسیم‌بندی می‌کنم:
دسته اول کسانی هستند که بنا بر رسم زمانه و یا هر علت و مشکلی دیگر، ناگهان وضع آنها به هم ریخته و یا آنقدر زندگی به آنها فشار آورده که ناگهان از کوره در رفته و ناگزیر مانده‌اند برای ادامه زندگی، مدتی کوتاه علی‌رغم اینکه تمایل ندارند، از دیگران درخواست کمک نموده تا اینکه به مرور و با تلاشی که خودشان انجام می‌دهند بتوانند از این وضع نجات یافته و زندگی خود را سر و سامان دهند. شاید شکم گرسنه خود و یا بچه هایشان آنقدر به آنها فشار آورده است که دیگر راهی جز اینکه به دیگران رو بیندازند پیدا نکرده‌اند.
اما دسته دوم بر خلاف دسته اول که سعی می‌کنند شرافت خود را حفظ کنند، عمدا و احتمالا به تدریج شغلی را انتخاب کرده‌اند که چندان بویی از شرافت نبرده است. آنها به اختیار خود و با سو استفاده از حس مهربانی و خیرخواهانه مردم گدایی را به عنوان پیشه و حرفه خود انتخاب کرده‌اند.
گداها یعنی آنهایی که به شغل گدایی مشغول‌اند یکشبه گدا نشده اند و یا با این مهارت به دنیا نیامده اند بلکه برخی از این احساسات پاک اما نه چندان سنجیده مردم و همین‌طور ساده‌دلی آنان باعث شده است تا این افراد با حداکثر بهره‌گیری از آن، با شیوه‌هایی همچون مظلوم‌نمایی برای برانگیختن بیشتر احساسات آنان، برای خود درآمدی آسان و بدون دردسر فراهم کنند و هنگامی که می بینند به این آسانی اسباب پول در آوردنشان فراهم است طبیعی است که خود را برای یافتن شغل و کار کردن در جایی به زحمت نمی اندازند و اینگونه است که جمعیت گدایان بیشتر و بیشتر می‌شود.
از این رو بهتر است حداقل برای مبارزه با این معضل اجتماعی و جلوگیری از ازدیاد جمعیت گدایان در برخورد با این قشر از جامعه هوشمندانه عمل کنیم و سعی کنیم در آنجایی که نباید کمک کنیم، به اشتباه پولی را به جای یک نیازمند به یک دروغگو ندهیم.
اما چگونه می‌توانیم این گدایان حیله گر را از افراد واقعا نیازمند تشخیص دهیم؟ به نظر من تشخیص این جور افراد به آن دشواری هم که به نظر می‌رسد نیست. شاید شما هم این تجربه را داشته باشید که به وضوح می‌توان غم، حسرت و نگرانی و پریشانی را در صورت و ظاهر افراد تشخیص داد و از این رو می‌توان افراد دو دسته فوق را از یکدیگر تمییز داد. به عبارتی دیگر افراد واقعا نیازمند وقتی به اجبار از دیگران درخواست کمک می‌کنند کاملا نگرانند، سعی می‌کنند کمتر دیده شوند، از این کار خود ناراحتند و همینطور احساس خجالت می‌کنند، یکبار بیشتر دیده نمی‌شوند، حاضرجواب نیستند و کمتر پیش می‌آید که به کسی بیش از حد اصرار کنند در حالی که برخلاف این دسته گدایان معمولا با پررویی تمام و با صدایی بلند و در جلوی دیگران از شما درخواست پول می‌کنند و از این کار ابایی ندارند. آنها هر چیزی که شما بگویید بلافاصله جوابی آماده برای آن دارند و سعی می‌کنند به هر روش ممکن شما را مجبور به کمک کردن نمایند. در یک کلام آنها برخلاف دسته اول حرفه‌ای عمل می‌کنند.
شاید این روش در اکثر مواقع یاری کننده باشد و یا حداقل اینکه مانند فیلتری عمل کند که از طریق آن به آسانی بتوانید نود درصد گداها را از افراد واقعا نیازمند تفکیک کرده و بدون درگیر کردن ذهن و عذاب وجدان از گداها بگذرید، اما فراموش نکنید که شاید برخی از اوقات لازم باشد تا در نهایت به احساس درونی خود برای کمک کردن یا نکردن به یک نفر اعتماد کنید.
در پایان خاطرنشان می‌کنم که نه تنها کمک کردن به گداهای مظلوم‌نما اشتباه و باعث ازدیاد جمعیت آنان و مشکلات اجتماعی می‌شود بلکه کمک بیش از حد و نسنجیده به نیازمندان واقعی هم نوعی خیانت به خود آنهاست؛ چه بسا آنها هم با چند بار چشیدن طعم پول آسان به این کار عادت نکرده و خود تبدیل به گدایان نشوند؟ حداقل از این موضوع نمی‌توان صرف‌نظر کرد که اگر بیشتر از حد رفع نیازهای ضروری یک نیازمند به او کمک کرد، وی کمتر به فکر ترقی زندگی خود می‌افتد و وقتی ببیند که مخمصه‌ای در کار نیست به فکر خارج شدن از آن نمی‌افتند.